Untitled Document
ชั้น
การนับเวลาแบบสุริยคติ และแบบจันทรคติ

ช่วงเวลาแบบจันทรคติ  และแบบสุริยคติ
     ในการนับช่วงเวลาที่เป็นอดีต  ปัจจุบัน  และอนาคต  เป็นการนับช่วงเวลาแบบกว้าง ๆ ไม่ได้มีการระบุเจาะจงเวลาที่แน่นอน  แต่การนับช่วงเวลาแบบจันทรคติ  และแบบสุริยคติ  เป็นการนับช่วงเวลาที่มีการระบุเจาะจงเวลา

     1.  การนับช่วงเวลาแบบจันทรคติ  เป็นการนับช่วงเวลาโดยยึดการโคจรของดวงจันทร์รอบโลก  ซึ่งเมื่อดวงจันทร์รอบโลกทำให้เกิดปรากฏการณ์ข้างขึ้นข้างแรม  วันทางจันทรคติจึงเรียกว่า  วันขึ้น  วันแรม  โดยดูจากลักษณะของดวงจันทร์
          ข้างขึ้น  คือ  ช่วงเวลาตั้งแต่หลังจากดวงจันทร์มืดสนิท  และค่อย ๆ มองเห็นดวงจันทร์สว่างขึ้น  จนกระทั่งมองเห็นดวงจันทร์เต็มดวง  ซึ่งกินเวลาทั้งหมด 15 วัน  โดยนับตั้งแต่วันขึ้น 1 ค่ำ  ไปจนถึงวันขึ้น 15 ค่ำ
          ข้างแรม  คือ  ช่วงเวลาตั้งแต่หลังจากดวงจันทร์เต็มดวง  และค่อย ๆ มองเห็ดวงจันทร์มืดลง  จนกระทั่งมองเห็นดวงจันทร์มืดจนหมดดวง  ซึ่งกินเวลาทั้งหมด 15 วัน  โดยนับตั้งแต่วันแรม 1 ค่ำ  ไปจนถึงวันแรม 15 ค่ำ
          ส่วนการนับเดือนตามจันทรคติ  จะเรียกชื่อเดือนแบบง่าย ๆ ดังนี้  เดือนอ้าย (เดือนหนึ่ง)  เดือนยี่ (เดือนสอง)  เดือนสาม  เดือนสี่  เรื่อยไป  จนถึงเดือนสิบสอง
          การนับช่วงเวลาแบบจันทรคติ  เป็นการนับช่วงเวลาในสมัยก่อนของประเทศไทย  ซึ่งจะพบได้ในการบันทึกเรื่องราวทางประวัติศาสตร์  เช่น
               ครั้นถึง ณ วันจันทร์ แรม 2 ค่ำ  เดือน 8 ปีจอ  อัฐศก  พม่าก็ยกทัพเข้าตีค่ายใหญ่บ้านระจันแตก  ฆ่าคนเสียเป็นอันมาก  บรรดาครอบครัวชายหญิงเด็กและผู้ใหญ่  ซึ่งคงเหลือตายอยู่นั้นให้กวาดเอาไปสิ้น  ตั้งแต่รบกันมาห้าเดือนจนเสียค่ายนั้น  ไทยตามประมาณพันเศษ  พม่าตายประมาณสามพันเศษ  (จาก  สารานุกรม  ประวัติศาสตร์ไทย  ของ ส.พลายน้อย)
          การนับช่วงเวลาแบบจันทรคตินั้น  ในปัจจุบันนี้ก็ยังคงมีใช้กันอยู่  โดยเฉพาะเรื่องเกี่ยวกับพระพุทธศาสนา  ซึ่งนักเรียนได้เรียนรู้มาบ้างแล้ว  เมื่อเรียนวิชาพระพุทธศาสนา  เช่น
               อาจารย์          :  นักเรียนลองช่วยกันยกตัวอย่างการนับช่วงเวลาแบบจันทรคติที่เกี่ยวกับพระพุทธศาสนาสิค่ะ
               นักเรียนคนที่ 1  :  วันวิสาขบูชา  ตรงกับวันขึ้น 15 ค่ำ  เดือน 6  ซึ่งเป็นวันที่พระพุทธเจ้าประสูติ  ตรัสรู้  และปรินิพพาน
               นักเรียนคนที่ 2  :  วันขึ้น 15 ค่ำ  เดือน 8  เป็นวันอาสาฬหบูชา  ซึ่งเป็นวันที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงปฐมเทศนาแก่ปัญจวัคคีย์  ในวันนี้จึงมีพระรัตนตรัยครบ 3 ประการ
               นักเรียนคนที่ 3  :  คุณแม่ผมเคยเล่าให้ฟังว่า  ในแต่ละเดือน  พระพุทธเจ้าทรงกำหนดให้เป็นวันฟังธรรม  หรือที่เราเรียกว่า  วันพระไว้ 4 วัน  ซึ่งตรงกับวันขึ้น 8 ค่ำ  วันขึ้น 15 ค่ำ  วันแรม 8 ค่ำ  และวันแรม 14 ค่ำ  หรือวันแรม 15 ค่ำ
               อาจารย์          :  แหม !  เก่งกันทุกคนเลยนะค่ะ

     2.  การนับช่วงเวลาแบบสุริยคติ  เป็นการนับช่วงเวลาโดยยึดการโคจรของโลกรอบดวงอาทิตย์ 1 รอบ  ซึ่งกินเวลาทั้งสิ้นประมาณ 365 วัน  หรือ 1 ปี  และใน 1 ปี  มี 12 เดือน  เริ่มตั้งแต่เดือนมกราคมจนถึงเดือนธันวาคม
          การนับช่วงเวลาแบบสุริยคติ  เป็นการนับเวลาที่นิยมใช้กันทั่วไปในปัจจุบัน  ซึ่งเป็นการนับเวลาที่นักเรียนใช้อยู่ในชีวิตประจำวัน  ตัวอย่างเช่น
               -  วันขึ้นปีใหม่ของปี พ.ศ. 2551  ตรงกับวันอังคารที่ 1 มกราคม
               -  วันที่ 13 เมษายน ของทุกปี  เป็นวันสงกรานต์
               -  ในปี พ.ศ. 2547  วันรัฐธรรมนูญ  ตรงกับวันศุกร์ที่ 10 ธันวาคม
               -  ผมเกิดวันอังคารที่ 5 ตุลาคม พ.ศ. 2542
               -  สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์  พระบรมราชินีนาถ  ทรงได้รับประกาศนียบัตรของกองทุนคุ้มครองสัตว์ป่าโลก  ในฐานะนักอนรักษ์ดีเด่น  เมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน พ.ศ. 2529
          การเรียนรู้เกี่ยวกับช่วงเวลามีประโยชน์อย่างมาก  เพราะเราใช้ในการติดต่อสื่อสารกัน  ใช้ในการนัดหมายกัน  และยังใช้ในการบันทึกเรื่องราวต่าง ๆ โดยเฉพาะเรื่องราวที่เกี่ยวกับาประวัติศาสตร์

     3.  การเปรียบเทียบช่วงเวลาแบบจันทรคติแลสุริยคติ
          การเปรียบเทียบช่วงเวลาแบบจันทรคติ  ว่าตรงกับวันใดทางสุริยคติ  หรือเมื่อทราบวันทางสุริยคติแล้วแต่ต้องการทราบว่าตรงกับวันใดทางจันทรคติ  เราสามารถทราบได้จากปฏิทิน
               -  ปฏิทินบางฉบับจะบอกวันทางจันทรคติคู่กับวันทางสุริยคติ
               -  ปฏิทินบางฉบับจะบอกวันทางจันทรคติไว้เฉพาะวันที่เป็นวันธรรมสวนะ
          ถึงแม้ว่าในปฏิทินจะไม่ได้บอกว่า  วันทางสุริยคติบางวันตรงกับวันจันทรคติวันใด  แต่เราก็สามารถคิดเทียบจากระยะเวลาการเกิดข้างขึ้นข้างแรมได้  เช่น
               -  วันที่ 3 พ.ย. 50  ตรงกับ  วันแรม 8 ค่ำ  เดือน 11
               -  วันที่ 17 พ.ย. 50  ตรงกับ  วันขึ้น 8 ค่ำ  เดือน 12
               -  วันที่ 24  พ.ย. 50  ตรงกับ  วันขึ้น 15 ค่ำ  เดือน 12